ЧИСЕЛЬНЕ ДОСЛІДЖЕННЯ ВПЛИВУ ГЕОМЕТРИЧНИХ ПАРАМЕТРІВ РОБОЧОГО КОЛЕСА НАСОСУ НА ЕНЕРГЕТИЧНІ ХАРАКТЕРИСТИКИ

Основний зміст сторінки статті

Ірина Іванівна Тиньянова
Олександр Дмитрович Тиньянов

Анотація

Запропоновано методику пошуку раціональних варіантів спроєктованого робочого колеса гідромашини, що базується на чисельному моделюванні впливу геометричних і режимних параметрів на її енергетичні характеристики. Пошук оптимальних рішень здійснюється шляхом багатоваріантного чисельного аналізу на основі математичного опису енергетичної взаємодії потоку з робочими органами гідромашини. Запропонована методика дозволяє прогнозувати та аналізувати кінематичні й енергетичні характеристики у заданому діапазоні режимів, зокрема визначати параметри потоку, кути входу та виходу, баланс енергетичних втрат і ККД. Отримані результати є
необхідними для оцінювання основних складових втрат енергії – тертя, циркуляційних та ударних, а також для обґрунтованого внесення змін до геометрії робочого колеса з метою підвищення енергетичних показників гідромашини. Математичний опис робочого процесу побудовано на засадах блочно-ієрархічного підходу та являє собою систему взаємопов'язаних моделей різного рівня деталізації. Загальна структура моделі визначається на основі основного рівняння гідромашини та рівняння енергетичного балансу. Для встановлення функціональних залежностей між основними параметрами гідромашини, геометричними та режимними параметрами у безрозмірній формі застосовано методи теорії розмірності. Запропонована методика дозволяє встановити основні закономірності зміни енергетичних характеристик залежно від режимних і геометричних параметрів, що підтверджується задовільною збіжністю результатів розрахунків та експериментальних даних у широкому діапазоні швидкохідності гідромашин.

Блок інформації про статтю

Розділ
Фундаментальні дослідження
Біографії авторів

Ірина Іванівна Тиньянова, Національний технічний університет «Харківський політехнічний інститут»

Кандидат технічних наук, доцент, доцент кафедри «Гідравлічні машини ім. Г. Ф. Проскури»

 

Олександр Дмитрович Тиньянов

Аспірант кафедри «Гідравлічні машини ім. Г. Ф. Проскури», Національний технічний університет
«Харківський політехнічний інститут»

Посилання

Ukrayina – enerhetychnyy khab Yevropy. Uryad skhvalyv Enerhetychnu stratehiyu do 2050 roku [Ukraine is the energy hub of Europe. The government has approved the Energy Strategy until 2050]. Available at: https://mev.gov.ua/novyna/ ukrayinaenerhetychnyy- khab-yevropy-uryad-skhvalyv-enerhetychnu-stratehi yu-do-2050-roku (accessed 10.12.2025).

Vidbudova Ukrayiny za dopomohoyu enerhetychnykh tekhnolohiy novoho pokolinnya zi SshA [Rebuilding Ukraine with the help of new-generation energy technologies from the United States]. Available at: https://dixigroup.org/ analytic/vidbudovaukra% D1%97ni-za-dopomogoyu-energetichnih-tehnologij-novogopokolinnya- zi-ssha/ (accessed 10.12.2025).

Chy zmozhe «zelena» enerhetyka stymulyuvaty vidnovlennya biznesu pid chas ta pislya viyny [Can "green" energy stimulate business recovery during and after the war]. Available at: https://mind.ua/publications/20254393-chi-zmozhe-zelena-energetikastimulyuvati- vidnovlennya-biznesu-pid-chas-ta-pislya-vijni (accessed 10.12.2025).

Vidnovlennya ta rozvytok vidnovlyuvanoyi enerhetyky pislya viyny. Dyskusiya [Restoration and development of renewable energy after the war. Discussion]. Available at: https://lcf.ua/news/1196 (accessed 10.12.2025).

Sokol Ye., Cherkashenko M., Drankovskiy V. Control and energy models of reversible hydraulic machines. Bulletin of the National Technical University "KhPI". Series: Hydraulic machines and hydraulic units. Kharkiv, NTU "KhPI" Publ., 2019, no. 2, pp. 4–11. doi: 10.20998/2411-3441.2019.2.01

Ryabenko O. A., Klyukha O. O., Tymoshchuk V. S. Rol' HAES v roboti enerhosystem [The role of PSP in the operation of power systems]. Vymiryuval'na ta obchyslyuval'na tekhnika v tekhnolohichnykh protsesakh. Kyiv. 2014, no. 2, pp. 167–170.

Kucheryava I. M., Sorokina N. L. Shlyakhy rehulyuvannya hrafikiv navantazhennya ta upravlinnya spozhyvannyam elektrychnoyi enerhiyi [Ways of adjusting load schedules and controlling the consumption of electric energy]. Hidroenerhetyka Ukrayiny. 2007, no. 4, pp. 36–44.

Landau Yu. O. Osnovni tendentsiyi rozvytku hidroenerhetyky Ukrayiny [The main trends in the development of hydropower in Ukraine]. Naukovi roboty. Kharkiv. 2014, vol. 53, issue 40, pp. 82–86.

Sun H., Xiao R. F., Yang W., Liu W.C . The optimal model of misaligned guide vanes for a particular pump-turbine. 26th IAHR Symposium on Hydraulic Machinery and Systems. Vol. 15 (19–23 August 2012, Beijing, China). doi: 10.1088/1755-1315/15/3/032037

Rezvaya K., Cherkashenko M., Drankovskiy V., Tynyanova I., Makarov V. Using mathematical modeling for determination the optimal geometric parameters of a pump-turbine water passage. 2020 IEEE 4th International Conference on Intelligent Energy and Power Systems (IEPS) (2020, Istanbul). Istanbul, 2020, pp. 212–216. doi: 10.1109/IEPS51250.2020.9263139

Myronov K., Dmytriienko O., Basova Y., Rezvaya K., Vorontsov S. Improving the Energy Performance of a High-Head Francis Turbine. Int. Conf. on Reliable Systems Engineering, ICoRSE 2023. Vol. 762 (7–8 September 2023, Bucharest, Romania). Lecture Notes in Networks and Systems. Cham, Springer Publ., 2023, pp. 66–77.

Myronov K. A., Dmytriienko O. V., Sokolkov D. О. Proyektuvannya vysokonapirnykh robochykh kolis radial'no-os'ovykh hidroturbin [Design of high head runners of fransic turbines]. Bulletin of the National Technical University "KhPI". Series: Hydraulic machines and hydraulic units. Kharkiv, NTU "KhPI" Publ., 2024, no. 1, pp. 20–27. doi: 10.20998/2411-3441.2024.1.03

Dyedkov V. M. Vyznachennya rozrakhunkovykh parametriv oborotnykh hidromashyn dlya diapazonu naporiv H = 70–700m [Determination of the design parameters of reversible hydraulic machines for the range of head H = 70–700 m]. Problemy mashynobuduvannya. 2008, vol. 11, no. 1, pp. 7–11.

Rusanov A., Rusanov R., Lampart P., Designing and updating the flow part of axial and radial-axial turbines through mathematical modeling. Open Engineering. 2015, vol. 5, pp. 399–410.

Drankovs'kyy V. E., Myronov K. A., Tyn'yanova I. I., Ryezva K. S., Krupa Ye. S., Kukhtenkov Yu. M. Matematychne modelyuvannya robochoho protsesu hidromashyn: monohrafiya [Mathematical modelling of the hydraulic machine workflow]. Kharkiv, NTU ''KhPI'' Publ., 2022. 406 p.

Myronov K. A., Dmytriyenko O. V., Myronov V. K. Vplyv heometrychnykh parametriv robochoho kolesa na enerhetychni pokaznyky radial'no-os'ovoyi hidroturbiny [Influence of geometrical parameters the runner on energy performance a fransic turbine]. Bulletin of the National Technical University "KhPI". Series: Hydraulic machines and hydraulic units. Kharkiv, NTU "KhPI" Publ., 2021, no. 2, pp. 64–72.

Tyn'yanova I. I., Ryezva K. S., Drankovs'kyy V. E. Vyznachennya hidrodynamichnykh kharakterystyk oborotnykh hidromashyn na osnovi metodiv matematychnoho modelyuvannya [Determination of hydrodynamic characteristics of reversible hydraulic machines based on mathematical modeling methods]. Bulletin of the National Technical University "KhPI". Series: Hydraulic machines and hydraulic units. Kharkiv, NTU "KhPI" Publ., 2021, no. 1, pp. 58–66.

Kolychev V. O., Drankovs'kyy V. E., Marakhovs'kyy M. B. Rozrakhunok hidrodynamichnykh kharakterystyk napryamnykh aparativ hidroturbiny [Calculation of the hydrodynamic characteristics of the wicket gate of the hydraulic turbine]. Kharkiv, NTU "KhPI" Publ., 2002. 216 p.

Rezvaya K., Krupa Е., Drankovskiy V., Potetenko O., Tynyanova I. The numerical reseach of the flow in the inlet of the high-head hydraulic turbine. Bulletin of the National Technical University "KhPI". Series: New solution in modern technologies. Kharkiv, NTU "KhPI" Publ., 2017, no. 7 (1229), pp. 97–102. doi: 10.20998/2413-4295.2017.07.13

Tynianova І., Rezvaya K., Drankovskiy V., Savenkov D., Tynianov O. Design of highly efficient water passage of pumpturbine. Bulletin of the National Technical University "KhPI". Series: Hydraulic machines and hydraulic units. Kharkiv, NTU "KhPI" Publ., 2023, no. 2, pp. 38–43. doi: 10.20998/2411- 3441.2023.2.05